06 – 22 85 08 55 info@westfrieseuitdaging.nl

Vergroten van mogelijkheden voor uitwisseling van kennis over biodiversiteit door gedeeltelijke herinrichting van het Ecoproject met 80 m3 kalkrijk duinzand uit het Noord-Hollands Duinreservaat.

11-02-2019MatchgroepVraagOpen
Plan voor een verhoogde plek in het Ecoproject

SAMENVATTING

Westfriesland wordt steeds drukker waardoor van de rust steeds minder over blijft terwijl dit een belangrijke voorwaarde is voor de natuur. Meer en meer mensen vinden hun weg naar het Streekbos om te sporten, wandelen en bezoek aan festiviteiten. De biodiversiteit in de natuur komt hierdoor nog verder onder druk te staan. Verlies van biodiversiteit is vermindering van duurzaamheid. Sinds de vaststelling van het Natuur- en Recreatieplan Westfriesland in 2016 is de biomassa en daarmee kansen voor de natuur in de hele regio kleiner geworden. Voorbeelden hiervan zijn toenemende verharding door de aanleg van de Westfrisiaweg en nieuwbouw van woonwijken en bedrijfsgebouwen, dempen van moerasgebied Het Sluftertje gelegen aan de IJsselmeerkust in Enkhuizen en de kap van essen waardoor al een heel bosperceel van Staatsbosbeheer in De Weelen is veranderd in een kapvlakte. Dit plan voor een verhoogde plek in het Ecoproject biedt een handvat om tegenover het recente verlies van biodiversiteit een positieve ontwikkeling te realiseren. Met dit plan neemt de biodiversiteit juist toe. Dit vergroot de mogelijkheden voor onze doelstelling: kennisuitwisseling over natuur en duurzaamheid. Deze kennis is onmisbaar om de transitie naar een duurzamere samenleving te kunnen maken.

Natuureducatie

Natuurliefhebbers die het Streekbos bezoeken kunnen terecht in het natuurcentrum van het IVN West-Friesland, IVN, gevestigd in het Streekbospaviljoen, men kan varen met de fluisterboot van het IVN of wandelen door het Ecoproject. Dit deel van het Streekbos wordt samen met het Recreatieschap Westfriesland, RSW, onderhouden door het IVN. De vrijwilligers van het IVN, willen bezoekers meer soorten planten, paddenstoelen, vogels enzovoorts laten zien, dan elders in het Streekbos voorkomen. Het overbrengen van kennis kan beter met veel verschillende soorten bloemen enzovoorts dan met het beperkte aantal soorten dat er nu groeit. In de aanloop naar 25-jaar samenwerking door het Recreatieschap Westfriesland en het IVN is het realiseren van een bloemenweide als een kers op de taart. Daarvoor is het niet nodig om van het Ecoproject een botanische tuin of een heemtuin te maken. We streven naar optimale inrichting en ecologisch beheer dat een minimum aan inzet vereist door vrijwilligers en professionals.
Een andere lang gekoesterde wens van het IVN is het verbeteren van het onverharde wandelpad door het Ecoproject. Het profiel van dit pad is op veel plekken hol waardoor er bij langdurige regenval plassen ontstaan.

Meer bloemen, wilde bijen en vlinders

In het Ecoproject ligt een weide die door het Recreatieschap al meer dan twintig jaar gemaaid wordt. Vrijwilligers van het IVN voeren het maaisel jaarlijks af. Door deze extra inspanning is het op dit deel van het Ecoproject gelukt om slechts een iets grotere variatie aan planten te laten bloeien. Wat echter nog ontbreekt in het hele Streekbos zijn planten die we kennen van bijvoorbeeld de taluds van de spoorlijn en van de Westfriese Omringdijk: duizendblad, boerenwormkruid, knoopkruid, margriet, knikkende distel, streepzaad, glad walstro, wilde peen, pastinaak, graslathyrus e.a. Deze planten groeien bijna nergens in het Streekbos. Op de enige grote open plek van het Ecoproject is dit wel mogelijk mits er een forse ingreep plaats vind. Door veel kalkrijk zand op te brengen en door een ondiepe greppel rondom te maken ontstaat hier een ideale plek voor de genoemde bloemsoorten, wilde bijen en vlinders. De bloemen die we hier willen, houden van droge voeten. De meeste soorten wilde bijen verblijven in gangen in de grond. Deze gangen maken ze bijna niet in natte zware klei maar wel in zavelgrond en zanderige grond. Voorwaarde is dat deze grond goed ontwaterd is en niet bedekt met een dik tapijt van grassoorten maar door een rijke mix van bovengenoemde planten met hier en daar kale plekken.
De ochtendzon warmt deze weide op waardoor dit een ideale plek is voor een bloemenweide. Het wandelpad komt om de toekomstige bloemenweide heen te liggen waardoor de aantrekkingskracht van het Ecoproject toeneemt. Bovendien ligt het bij de zogenaamde Beestenboet die huisvesting biedt aan bijen en andere dieren waardoor elke bezoeker gemakkelijk het verband tussen beide kan begrijpen.
Zoals heel gebruikelijk in ons landschap is de bestaande weide heel vlak en de grondsoort is zware zavel, helaas is hier geen lichte zavelgrond. Een ander aspect van de bodem is dat hier, tot de aanleg van het Streekbos in 1978, bagger en kunstmest gebruikt zijn om het land op te hogen en te bemesten. Dit zijn drie ongunstige factoren die verdere toename van plantensoorten in de weg staan. Ophogen met veel zand is een oplossing waarmee eerder positieve ervaringen zijn opgedaan in Heemtuin De Reigersbek in Hoogkarspel en bij de zwaluwwand in het Drachterveld te Blokker. Uit informele contacten blijkt dat er kalkrijk duinzand vrijkomt bij de uitvoering van werkzaamheden van het Programma Aanpak Stikstof in het Noord-Hollands Duinreservaat. Dit zand kan misschien kosteloos gestort worden op de parkeerplaats nabij het Ecoproject.
Aan de Westzijde van de verhoogde plek is een bosvak en aan de Oostzijde is het wandelpad. Tussen het wandelpad en de hoge plek graven we een ondiepe greppel die de wandelaar scheidt van de hoge plek zodat die niet betreden wordt. Dit is een voorwaarde voor de soortenrijkdom en voor de wilde bijen die in deze grond hun gangen graven. Het water uit de greppel loopt naar beide uiteinden die uitkomen op dezelfde sloot. Dit water draagt bij aan het gebiedsgebonden water in deze sloot die los ligt van het polderwater. In de sloot gaat het peil op natuurlijke wijze omhoog in de winter en omlaag in de zomer. Tijdens excursies wordt dit alles uitgelegd aan de bezoekers.

Kostendekking

In het Natuur- en Recreatieplan hebben de gemeenteraden van de zeven Westfriese gemeenten zich tot doel gesteld om het toenemend aantal recreanten op te vangen zonder daarvoor meer recreatiegebied in te richten. Tegelijk is ten doel gesteld om de biodiversiteit te verhogen en inwoners kennis te laten nemen hoe ze zelf kunnen bijdragen aan meer biodiversiteit. Het IVN pakt deze uitdaging aan door meer mogelijkheden voor natuureducatie te creëren. In het algemeen is de hoofdmoot van de kosten voor openbaar groen niet voor aanleg maar voor beheer. De beheerkosten nemen door dit plan in het Ecoproject niet toe. In de afgelopen twintig jaar heeft vrijwilligersbeheer door het IVN’ers zelfs onderhoudskosten bespaard. Het enige dat nu ontbreekt is een eenmalige uitgave voor aanlegkosten. Toename van biodiversiteit is een wezenlijke bijdrage aan duurzaamheid. Het RSW geeft uitvoering aan dit beleid door aanpassing van maaibeleid en de start van begrazingsprojecten. Dit is de reden waarom het RSW niet mee betaalt aan het plan voor de verhoogde plek. Het IVN heeft niet de middelen om dit plan te bekostigen, mede vanwege onderhoudskosten aan de fluisterboot. Een renteloze lening van Triodos Bank door IVN is niet aantrekkelijk wegens de trend van afnemende gemeentelijke subsidies aan het IVN. Westfriese- en andere ondernemers zijn benaderd via de jaarlijkse beursvloer die georganiseerd wordt door Vrijwilligerspunt. Hieruit is een oriënterend gesprek gekomen met Arie Schouten van LTO Noord Westfriesland. Enkele andere ondernemers sponsoren het IVN reeds. Het Hoogheemraadschap is gevraagd maar reageerde niet inhoudelijk. Supermarkt Deen en Agrifirm reageerden helemaal niet. Aan de Vlinderstichting is om inhoudelijk advies gevraagd en mogelijkheden voor sponsoring maar reageerde nog niet.

Louis van Wegen
Enkhuizen, febuari 2018

Via de matchgroep zijn diverse contacten gelegd met loonwerkers uit de regio om het zand te vervoeren. Het project loopt nog voort omdat er afstemming moet zijn over het ophaalmoment en het aflevermoment.